CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM X

Từ vụ Rạng Đông, nhìn lại 3 thảm họa ô nhiễm từ công nghiệp của Nhật Bản: Bài học đau thương nào cho Việt Nam?

Sống khỏe mạnh - 09/09

Những câu chuyện nêu trên chỉ trở thành “bài học lịch sử kinh điển” nhờ sự đấu tranh bền bỉ vì lẽ phải của các chuyên gia y tế, nhà khoa học và các luật sư hoạt động độc lập.

Đã hơn 50 năm từ khi Chính phủ Nhật Bản thừa nhận những ảnh hưởng nặng nề của ô nhiễm công nghiệp lên sức khỏe con người, nhiều bài học đã được rút ra nhưng những nỗi đau vì quản lý môi trường cẩu thả vẫn đang còn đó.

Bài viết này nói về ba căn bệnh do ô nhiễm từ công nghiệp nổi trội nhất ở Nhật Bản vào những năm 1950-1980 và mong rằng chúng ta sẽ cùng nhìn nhận đúng hơn về phát triển kinh tế bền vững và lành mạnh.

Ba 'bệnh lạ' do ô nhiễm công nghiệp tại Nhật Bản

Bệnh Itai-itai

Từ vụ Rạng Đông, nhìn lại 3 thảm họa ô nhiễm từ công nghiệp của Nhật Bản: Bài học đau thương nào cho chúng ta?

Bàn tay của Tomoko Uemura, một nạn nhân của vụ ngộ độc thủy ngân Minamata.

Bệnh Itai-itai (đau-đau) là tên được đặt cho một tập hợp các triệu chứng đau đớn và suy nhược đã bùng phát trong cư dân của lưu vực sông Jinzū ở tỉnh Toyama không lâu sau Thế chiến II.

Nguyên nhân là do tiếp xúc với cadmium, mà công ty Mitsui Mining và Smelting đã đổ xuống sông trong nhiều thập kỷ, gây ô nhiễm nguồn nước dành cho ăn uống và tưới tiêu ở hạ lưu.

Việc tiếp xúc với cadmium trong thời gian dài đã dẫn đến tổn thương thận, xương mềm hoặc giòn và các cơn đau dữ dội điển hình cho bệnh Itai-itai này.

(Cadmium là kim loại có ký hiệu là Cd, tương đối hiếm, mềm, màu trắng ánh xanh và có độc tính, thường tồn tại trong các quặng kẽm và được sử dụng chủ yếu trong các loại pin. Cd và các dung dịch, các hợp chất của nó là những chất cực độc, thậm chí chỉ với nồng độ thấp, chúng sẽ tích lũy và gây hại cho cơ thể. Khi đất trồng bị nhiễm Cd thì các loại cây trồng cũng dễ dàng bị nhiễm lây và xâm nhập vào cơ thể người qua ăn uống).

Thật ra, ảnh hưởng của nước thải từ khu công nghiệp đối với cá và thảm thực vật đã rõ ràng từ những năm 1930. Một bác sĩ địa phương đã báo cáo các trường hợp chính thức đầu tiên của bệnh itai-itai vào năm 1946. Nhưng mãi đến tháng 5/1968, tức 22 năm sau, Chính phủ Nhật Bản mới chính thức thừa nhận mối liên hệ nhân quả giữa bệnh itai-itai và ô nhiễm công nghiệp từ khai thác tại địa phương và hoạt động luyện kim.

Từ vụ Rạng Đông, nhìn lại 3 thảm họa ô nhiễm từ công nghiệp của Nhật Bản: Bài học đau thương nào cho chúng ta?

Đài tưởng niệm Minamata, để tưởng nhớ những người bị đầu độc do ô nhiễm thủy ngân năm 1950 vào vịnh Minamata, Nhật Bản.

Hen suyễn Yokkaichi

Hen suyễn Yokkaichi là một thuật ngữ chung cho dịch bệnh hô hấp và rối loạn bùng phát ở thành phố Yokkaichi ở tỉnh Mie bắt đầu vào khoảng năm 1960. Nguyên nhân là do ô nhiễm không khí từ khu liên hợp hóa dầu Yokkaichi.

Gần như ngay sau khi khu phức hợp này mở cửa năm 1959, các trường hợp hen phế quản, viêm phế quản mãn tính, khí phế thũng và các bệnh về đường hô hấp khác tăng mạnh vì các nhà máy hóa chất phun khói lưu huỳnh thẳng vào khí quyển.

Tuy nhiên, mãi đến năm 1967, tức 7 năm sau, một nhóm nạn nhân hen suyễn Yokkaichi mới đệ đơn kiện 6 trong số 13 công ty hoạt động trong khu phức hợp và tới năm 1972, tòa án mới đưa ra phán quyết các bị cáo có liên đới, chịu trách nhiệm nghiêm trọng và ra lệnh thanh toán các khoản bồi thường thiệt hại.

Bệnh Minamata

Bệnh Minamata là căn bệnh xảy ra do ngộ độc thủy ngân gây nên nhiều triệu chứng thần kinh như tê tay và chân, mất thị lực ngoại biên, giảm thính lực, yếu liệt, co giật và cả tử vong ở một số trường hợp.

Bệnh xảy ra khi ăn một lượng lớn cá và sò trong vùng biển bị ô nhiễm methylmercury thải ra ở vịnh Minamata, Nhật Bản vào những năm 1932-1968. Những nhà máy sản xuất acetaldehyde gần đây đã phóng thích nước thải bị nhiễm methylmercury (hợp chất thủy ngân hữu cơ) vào vịnh từ năm 1932, khiến thủy ngân hữu cơ tích lũy sinh học trong cá và động vật có vỏ, sau đó tích lũy trong người dân địa phương qua đường ăn uống.

Thật ra, bệnh này đã được xác định lần đầu tiên ở các cư dân tại đây vào năm 1956, nhưng mãi đến tháng 9/1968, tức 12 năm sau, Chính phủ Nhật Bản mới chính thức công nhận rằng bệnh Minamata có liên quan đến ô nhiễm thủy ngân thải ra từ các nhà máy Chisso và Shōwa Denkō.

Trong thời gian đó, rất nhiều người đã bị ảnh hưởng vì ô nhiễm này nhưng bị từ chối chứng nhận do các tập đoàn công nghiệp trốn tránh trách nhiệm dưới sự bao che và đồng lõa của Chính phủ. Ngoài ra, những bệnh nhân và gia đình của họ còn bị kỳ thị và phân biệt đối xử trong cộng đồng vì các nhà khoa học 'quốc doanh' đã cổ súy cho giả thuyết 'do nguyên nhân truyền nhiễm'.

Từ vụ Rạng Đông, nhìn lại 3 thảm họa ô nhiễm từ công nghiệp của Nhật Bản: Bài học đau thương nào cho chúng ta?

Ba bài học từ thảm họa môi trường

Những căn bệnh liên quan đến ô nhiễm công nghiệp tại Nhật Bản là bài học lớn cho các nước đang phát triển.

Thứ nhất, chúng đều là những sản phẩm của thời kỳ hậu chiến, xảy ra trong quá trình phát triển kinh tế và công nghiệp hóa nhanh chóng. Đây cũng là thời kỳ mà sức khỏe cộng đồng bị hy sinh cho phát triển kinh tế.

Thứ hai, chúng ta đã lơ là bỏ qua những dấu hiệu cảnh báo thảm họa: thực vật và động vật xung quanh đó đã bị ảnh hưởng đầu tiên. Trong những khu vực dính bệnh Minamata, cá đã chết hàng loạt và được các ngư dân báo cáo gợi ý. Mèo ở vùng này cũng hay mắc bệnh 'sốt mèo nhảy'. Trong trường hợp bệnh itai-itai, ô nhiễm cadmium đã ảnh hưởng đến cây cỏ và cá. Ở Yokkaichi, cá đã có mùi hôi gợi ý có điều không lành nhưng có vẻ người dân không để ý tới.

Thứ ba, Chính phủ đã không nhanh chóng thiết lập bộ phận đặc nhiệm để vào cuộc điều tra độc lập, giải quyết các nguyên nhân thấu đáo, mà lại trì hoãn hành động vì lý do này nọ trong khi vấn đề ngày càng lan rộng.

Hiện tượng cá chết hàng loạt đã được ghi nhận vài lần ở vịnh Minamata vào năm 1952 và ảnh hưởng của nước thải từ nhà máy hóa chất Chisso bị nghi ngờ ngay, nhưng đã không có phân tích hóa học nào được thực hiện vào thời điểm đó.

Năm 1957, sau khi dịch bệnh Minamata bùng phát, chính quyền tỉnh Kumamoto đã tìm cách huy động một số đạo luật để ra lệnh cấm đánh bắt cá ở vịnh Minamata, nhưng Bộ Y tế đã không đồng ý vì cho rằng 'chưa có bằng chứng rõ ràng về việc cá và động vật có vỏ trong khu vực bị ô nhiễm'.

Đau lòng hơn, cá đánh bắt từ vịnh này không bán được sang nơi khác nên lại được chính người dân vùng này tiêu thụ.

Từ vụ Rạng Đông, nhìn lại 3 thảm họa ô nhiễm từ công nghiệp của Nhật Bản: Bài học đau thương nào cho chúng ta?

Một Đài tưởng niệm đơn độc để tưởng niệm nạn nhân của vụ ô nhiễm Minamata trong Công viên sinh thái Minamata, được xây dựng để thay thế khu vực bị ô nhiễm trong quá khứ.

Năm 1958, khi Bộ Y tế cho rằng khu công nghiệp của Chisso là nguồn gây ô nhiễm, Chisso đã mạnh mẽ từ chối mọi trách nhiệm và lặng lẽ chuyển hướng xả thải chưa xử lý vào một cửa sông khác làm ô nhiễm lan ra và gây thêm tác hại.

Thật ra, vào cuối năm 1959, phía Chisso đã nhận ra nguyên nhân gây bệnh Minamata là thủy ngân trong nước thải của nhà máy, qua các thí nghiệm trên động vật tự tiến hành. Nhưng công ty đã tiếp tục che giấu và tiếp tục xả thải!

Cùng thời gian đó, các bác sĩ (trong đó có nhiều bác sĩ Miniren tổ chức khảo sát tình nguyện toàn cộng đồng) đã dần dần định hình tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh và các nhà nghiên cứu của Đại học Kumamoto đã xác định thủy ngân trong cá và động vật có vỏ tại địa phương là nguyên nhân gây ra bệnh Minamata.

Từ vụ Rạng Đông, nhìn lại 3 thảm họa ô nhiễm từ công nghiệp của Nhật Bản: Bài học đau thương nào cho chúng ta?

Nạn nhân vụ Minamata đi đòi công lý.

Một nhóm đặc nhiệm do Bộ Y tế Nhật Bản thành lập đã công nhận những phát hiện đó và ghi rõ trong báo cáo của mình nhưng Bộ trưởng Bộ Thương mại và Công nghiệp tuyên bố kết luận là 'còn sớm' và … cho giải tán luôn lực lượng đặc nhiệm!

Trong khi đó, Hiệp hội Công nghiệp hóa chất Nhật Bản lại làm phức tạp tình hình bằng cách xuất bản các tài liệu cổ súy cho giả thuyết khác, bao gồm cả quan niệm rằng chất nổ mới là nguyên nhân gây bệnh (sau đó bị phủ định).

Khi những chỉ trích công khai về Chisso bắt đầu leo thang, ban lãnh đạo nhà máy tuyên bố lắp đặt hệ thống xử lý nước thải mới. Chủ tịch Chisso lúc đó đã thị phạm bằng việc uống một ly nước đã qua xử lý bởi hệ thống mới để chứng minh sự an toàn.

Tuy nhiên, như được tiết lộ bởi lời khai trước tòa án năm 1985, hệ thống mới thật ra ĐÃ KHÔNG LÀM GÌ để loại bỏ methylmercury là nguồn gốc của vấn đề, và việc xả chất độc của Chisso vẫn tiếp tục cho đến năm 1968!

Việt Nam có học được bài học?

Tác hại của những sự chậm trễ này vô cùng nặng nề. Nhiều nghiên cứu về sau cho thấy thủy ngân hữu cơ có thể đi qua nhau thai của người mẹ và khu trú trong mô của thai nhi, gây ra bệnh Minamata bẩm sinh. Dù một số nạn nhân đã được công nhận và đền bù một phần thiệt hại, thật đáng tiếc vì bệnh này đã có thể phòng ngừa nếu Chính phủ vào cuộc sớm hơn.

Như vậy, sự chậm trễ của Chính phủ có liên quan tới việc đặt lợi ích của doanh nghiệp lên trên sức khỏe cộng đồng đã kéo dài thời gian ảnh hưởng và gia tăng mức độ thương vong do thảm họa môi trường gây lên con người.

Cần lưu ý thêm rằng những câu chuyện ngắn nêu trên chỉ trở thành 'bài học lịch sử kinh điển' nhờ sự đấu tranh bền bỉ vì lẽ phải của các chuyên gia y tế, các nhà khoa học và các luật sư tận tụy hoạt động độc lập, qua đó giúp các nạn nhân khởi kiện thành công và ngăn ngừa tác hại lan đến những người vô tội khác.

Việt Nam đang trong quá trình phát triển, tương đương với Nhật Bản mấy chục năm trước. Những bài học kể trên có giúp ích gì được cho Chính phủ và người dân Việt Nam chúng ta hay không? Mong lắm thay những hành động nhanh chóng, quyết liệt của Chính phủ vì sức khỏe và tính mạng của đông đảo người dân chúng ta.

Tài liệu tham khảo

https://www.nippon.com/en/currents/d00383/has-japan-learned-the-lessons-of-past-pollution-crises.html?fbclid=IwAR1A2ElDH-ZCB5GLFtefKgabRaxGjA6ntrvApDA4EpqHiQQETMDJqgtZStE

https://vov.vn/the-gioi/ho-so/tham-hoa-chet-nguoi-o-vung-bien-minamata-nhat-ban-do-bi-dau-doc-503894.vov

https://vnexpress.net/suc-khoe/benh-la-khung-khiep-nhat-lich-su-nhat-do-xa-thai-thuy-ngan-ra-bien-3392867.html

Theo TS.BS Phạm Nguyên Quý/Trí thức trẻ

Miễn cước lưu lượng 3G/4G khi đọc, tra cứu 700 bệnh và xem hàng nghìn video về sức khỏe. Soạn tin SK7 gửi 5005 (5.000đ/tuần) hoặc Bấm Tại đây!

Tin liên quan

Dân kéo ra Công ty Rạng Đông đòi đối thoại sau thông tin 15,1 - 27,2kg thủy ngân đã phát tán ra môi trường

Sống khỏe - 05/09

Dân kéo ra Công ty Rạng Đông đòi đối thoại sau thông tin 15,1 - 27,2kg thủy ngân đã phát tán ra môi trường

Người dân cho biết, họ muốn gặp mặt đối thoại trực tiếp với lãnh đạo công ty để bày tỏ mong muốn của họ sau vụ cháy.

Uống sữa có thực sự giúp bạn giải độc thủy ngân?

Sống khỏe - 06/09

Uống sữa có thực sự giúp bạn giải độc thủy ngân?

PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh khẳng định, trong tình hình hiện nay, nhiều người có suy nghĩ uống thật nhiều sữa mỗi ngày để giải độc thủy ngân đều cần xem xét lại.

Trước nguy cơ nhiễm độc thủy ngân: Thải độc như thế nào?

Sống khỏe - 06/09

Trước nguy cơ nhiễm độc thủy ngân: Thải độc như thế nào?

Chiều 4/9, Thứ Trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Võ Tuấn Nhân khẳng định có khoảng từ 15,1 kg - 27,2 kg thủy ngân phát tán ra môi trường sau vụ việc cháy nhà máy Rạng Đông.

Video có thể bạn quan tâm

  

Thủy ngân thấm vào cá như thế nào?

Ăn quá nhiều cá cũng có thể nguy hiểm nếu cá bị nhiễm thủy ngân (Việt hóa bởi Hoang Lan).

Tin cùng chuyên mục

Bác sĩ sốc nặng khi thấy kí sinh trùng bò lổm ngổm trong gan của người đàn ông, 'thủ phạm' chính là món sashimi

Sống khỏe - 09/09

Bác sĩ sốc nặng khi thấy kí sinh trùng bò lổm ngổm trong gan của người đàn ông, 'thủ phạm' chính là món sashimi

Hình ảnh chụp X-quang cho thấy gan của ông Lim có rất nhiều kí sinh trùng sinh sống và đang bò lổm ngổm.

Mỗi năm có 40.000 người Việt tự tử vì trầm cảm: 9 dấu hiệu cảnh báo bệnh mà bạn cũng không thể ngờ tới

Sống khỏe - 09/09

Mỗi năm có 40.000 người Việt tự tử vì trầm cảm: 9 dấu hiệu cảnh báo bệnh mà bạn cũng không thể ngờ tới

Có một sự thật là khi bản thân có những dấu hiệu mắc trầm cảm, nhiều người vẫn không hề biết. Vì thế, bệnh tình trở nên trầm trọng, dẫn đến việc tự tử hoặc giết người để thỏa mãn cảm xúc.

Nghiên cứu từ Nhật Bản: nguy cơ mắc bệnh đáng sợ ở nam giới sẽ giảm đến 17% nếu ăn nấm 3 lần mỗi tuần

Sống khỏe - 09/09

Nghiên cứu từ Nhật Bản: nguy cơ mắc bệnh đáng sợ ở nam giới sẽ giảm đến 17% nếu ăn nấm 3 lần mỗi tuần

Căn bệnh này được đánh giá là nguy hiểm hơn cả ung thư vú và khiến cho cánh mày râu ai cũng lo ngại dính phải.

3 tín hiệu của người có lá gan khỏe mạnh: Hãy xem bạn có thuộc nhóm này không?

Sống khỏe - 09/09

3 tín hiệu của người có lá gan khỏe mạnh: Hãy xem bạn có thuộc nhóm này không?

Chúng ta thường quan tâm đến dấu hiệu khi gan bị bệnh, tuy nhiên việc biết gan của mình có khỏe mạnh hay không để chăm sóc tốt hơn cũng là điều quan trọng. Đây là 3 tín hiệu vui.

Zero Carb có thể là cách dễ dàng nhất để giảm cân nhưng liệu nó có thực sự an toàn?

Sống khỏe - 08/09

Zero Carb có thể là cách dễ dàng nhất để giảm cân nhưng liệu nó có thực sự an toàn?

Zero Carb là thực đơn giảm cân đang được nhiều bạn trẻ áp dụng tại cả Việt Nam và trên thế giới. Lượn qua một vòng thực đơn của nhiều người nổi tiếng như Kim Kardashian hay Megan Fox dễ thấy đây là phương pháp ăn kiêng khá được ưa chuộng.

Tin mới

Bé 3 tuổi bị bỏ quên 9 tiếng trên ô tô sống sót kỳ diệu không biến chứng nhờ điều gì?

Sống khỏe - 16/09

Bé 3 tuổi bị bỏ quên 9 tiếng trên ô tô sống sót kỳ diệu không biến chứng nhờ điều gì?

Bé trai 3 tuổi bị bỏ quên trên ô tô trong khoảng 9 tiếng đồng hồ đã thoát chết và không để lại biến chứng thần kinh là nhờ vào khâu cấp cứu đúng từ ban đầu.

Bé trai 4 tuổi phải nằm viện 6 tháng vì bị nhiễm trùng máu và mắc bệnh do "vi khuẩn ăn thịt", triệu chứng ban đầu chỉ là đau chân

Sống khỏe - 16/09

Bé trai 4 tuổi phải nằm viện 6 tháng vì bị nhiễm trùng máu và mắc bệnh do "vi khuẩn ăn thịt", triệu chứng ban đầu chỉ là đau chân

Người mẹ 2 con này hy vọng, ca bệnh của con trai mình sẽ giúp mọi người hiểu hơn về căn bệnh nguy hiểm này, đặc biệt là các triệu chứng của bệnh trước khi quá muộn.

Bé 3 tuổi bị bỏ quên trên ôtô suốt từ sáng đến chiều sức khỏe đang dần ổn định

Sống khỏe - 16/09

Bé 3 tuổi bị bỏ quên trên ôtô suốt từ sáng đến chiều sức khỏe đang dần ổn định

Ngày 16/9, BV Nhi Trung ương đã thông tin đến báo chí về tình hình sức khỏe cháu bé bị bỏ quên trong ô tô suốt từ sáng đến chiều được chuyển từ Bắc Ninh lên điều trị.

Cha mẹ thông minh luôn nghĩ ra cả tá mẹo chăm con để cuộc sống dễ thở hơn khi nhà có trẻ nhỏ

Sống khỏe - 16/09

Cha mẹ thông minh luôn nghĩ ra cả tá mẹo chăm con để cuộc sống dễ thở hơn khi nhà có trẻ nhỏ

Làm thế nào để tìm ra chỗ giấu kẹo khi mà giấu chỗ nào con cũng tìm thấy? Làm thế nào để con tự chơi trong vài giờ? Làm thế nào để bảo vệ con khi con nhảy trên tấm bật lò xo?... Các cha mẹ thông minh đều có cách cả đấy.

Dùng nồi cơm điện làm món tôm hấp bơ chanh thơm ngon nhức nhối không thua gì nhà hàng 5*

Sống khỏe - 16/09

Dùng nồi cơm điện làm món tôm hấp bơ chanh thơm ngon nhức nhối không thua gì nhà hàng 5*

Vào mùa thu, tôm thường béo và ngon hơn. Khi hấp tôm với bơ, nước chanh và tỏi sẽ làm dậy lên vị ngọt ngon của tôm. Thử ngay món tôm hấp bơ chanh này bạn nhé!

Xem thêm

Video nổi bật