Taliban lục đục, Mỹ bất ngờ hành động nhân văn

Các biện pháp trừng phạt mà Washington áp đặt với Taliban có thể làm tồi tệ hơn nữa cuộc khủng hoảng nhân đạo tại Afghanistan.

Taliban lục đục nội bộ

Trang Al-Jazeera cho biết hiện đang có thông tin về sự chia rẽ trong nội bộ giới lãnh đạo lực lượng Taliban. Hoài nghi càng gia tăng khi Phó Thủ tướng Mullah Abdul Ghani Baradar dường như biến mất trước công luận từ đầu tháng này.

Ông Baradar sau đó xuất hiện trở lại với một tuyên bố soạn sẵn và đã được ghi hình từ trước. Trong đoạn băng, ông cho biết ông vắng mặt vì dành thời gian để du lịch, và Taliban có mối quan hệ thân tình 'hơn cả một gia đình'.

Taliban đang chia rẽ nội bộ sâu sắc?

Tuy nhiên, Al-Jazeera dẫn các nguồn tin ngoại giao và chính trị cho rằng mối bất hòa giữa giới lãnh đạo Taliban là có thật. Một nhà văn và phóng viên đã dành nhiều năm để đưa tin về Taliban cho biết những rạn nứt này là kết quả của sự chia rẽ về quan điểm chính trị-quân sự. Nhà văn này cho hay: 'Những người theo chủ nghĩa cứng rắn cảm thấy rằng họ có công vì những gì bỏ ra trong 20 năm chiến đấu'.

Một nguồn tin chính trị có mối quan hệ nhiều thập kỷ với giới lãnh đạo Taliban cũng đồng tình với quan điểm trên. Ông cho rằng rạn nứt này xuất hiện từ cấp cao xuống cấp thấp, thậm chí các tay súng Taliban đã tràn ra các thành phố lớn và cướp đi đồ đạc của các cựu quan chức và gia đình của họ. Nguồn tin này nói: 'Hiện giờ, tất cả những gì họ quan tâm là cướp phá nhà cửa và xe cộ'.

Sau khi giành quyền lực, Taliban từng tuyên bố rằng 'chúng tôi đã ra chỉ thị đối với các tay súng không được vào nhà của bất kỳ ai, dù họ là dân thường hay quân đội'. Nhưng theo Al-Jazeera, ban lãnh đạo Taliban hiện tại phải đối mặt với nhiều vấn đề phe phái tương tự như chính phủ của cựu Tổng thống Ashraf Ghani, người đã bỏ trốn khỏi đất nước vào ngày Taliban chiếm Kabul.

Các nguồn tin của Al-Jazeera cho biết sự chia rẽ của Taliban không chỉ do các thành viên quá tham vọng hoặc có quan điểm chính trị đối lập, mà bắt nguồn từ bản chất. Theo các nguồn tin, Taliban hiện bao gồm các tay súng đang chờ đợi chiến lợi phẩm từ cuộc chiến và các chính trị gia muốn xoa dịu nỗi sợ hãi của người dân Afghanistan cũng như cộng đồng quốc tế.

Một phóng viên giấu tên cho biết các nhà lãnh đạo như Bộ trưởng Quốc phòng Mullah Muhammad Yaqoob, con trai của người sáng lập tổ chức Mullah Muhammad Omar, là những nhân vật đại diện cho phe cứng rắn, tập trung vào trụ cột quân sự của Taliban. Những người khác, như Baradar và Thứ trưởng Ngoại giao Sher Muhammad Abbas Stanikzai, đại diện cho các nhánh có tư tưởng chính trị hơn, những người muốn tạo ra một nhà nước hòa nhập hơn.

Các tay súng Taliban trên đường phố Kabul

Theo giới phân tích, chính phủ hiện tại mà Taliban gọi là 'lâm thời' khó có thể xem là toàn diện. Một cựu quan chức ngoại giao cho biết những người theo chủ nghĩa cứng rắn trong Taliban đã tuyên bố từ đầu rằng bất kỳ ai tham gia các chính quyền trước đây 'dù chỉ một ngày' sẽ không được trao ghế trong chính phủ mới do Taliban điều hành.

Một số thủ lĩnh Taliban được cho là đã rất không hài lòng với vị trí của họ trong chính quyền mới. Các nguồn tin ngoại giao và chính trị đánh giá rằng nhìn vào các diễn biến trên đường phố Kabul, có nguy cơ thù hận giữa các khu vực và cá nhân trong các phe cánh của Taliban sẽ dẫn đến nhiều cuộc giao tranh hoặc đụng độ.

Hành động nhân đạo của Mỹ

Afghanistan đang phải đối mặt với nguy cơ khủng hoảng kinh tế trầm trọng do giá lương thực và nhiên liệu tăng vọt. Qũy Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) đã ngừng mọi hoạt động viện trợ tại Afghanistan, trong đó có khoản tiền trị giá 340 triệu USD mà lẽ ra Kabul sẽ nhận được vào ngày 23/8 từ việc phân bổ quyền rút vốn đặc biệt (SDR).

Trong khi đó, Mỹ cũng đang phong tỏa phần lớn trong số 9 tỉ USD tiền dự trữ của Afghanistan ở nước ngoài, nhằm không cho Taliban tiếp cận khoản tiền này. Có nhiều ý kiến lo ngại cho rằng các biện pháp trừng phạt mà Washington áp đặt với Taliban có thể làm tồi tệ hơn nữa cuộc khủng hoảng nhân đạo tại Afghanistan.

Chiếc C-17 cuối cùng của Mỹ trước khi rời khỏi sân bay Kabul ngày 30/8

Giám đốc Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA), bà Natalia Kanem ngày 25/9 cảnh báo ít nhất 1/3 trong tổng dân số 33 triệu người tại Afghanistan đang đối mặt với nguy cơ 'nạn đói cận kề' khi mùa Đông sắp đến và các dịch vụ bị gián đoạn. Theo quan chức UNFPA, thời tiết mùa Đông khắc nghiệt gây khó khăn cho việc chuyển hàng hóa tới các vùng hẻo lánh và bị cô lập, cộng với dịch COVID-19, sẽ càng khiến tình hình trở nên khó khăn hơn.

Giám đốc UNFPA nêu rõ phụ nữ và các bé gái tại Afghanistan sẽ là những người bị ảnh hưởng nặng nề nhất vì nạn đói, đồng thời cảnh báo nếu hệ thống y tế tại Afghanistan sụp đổ thì sẽ là một 'thảm họa hoàn toàn'.

Ngày 23/9, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cũng đã lên tiếng cảnh báo hệ thống y tế của Afghanistan có thể sụp đổ. Hàng chục vạn người thuộc nhóm dễ bị tổn thương nhất tại Afghanistan gần như không thể tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe do hệ thống y tế đang bị quá tải.

Trong bối cảnh này, Mỹ đã bất ngờ cấp phép cho một số giao dịch với Taliban, qua đó tiếp tục mở đường để dòng viện trợ tới được Afghanistan. Bộ Tài chính Mỹ ngày 24/9 thông báo đã đưa ra 2 giấy phép chung, một trong đó cho phép Chính phủ Mỹ, các tổ chức phi chính phủ (NGO) và một số tổ chức quốc tế, trong đó có Liên hợp quốc được thực hiện những giao dịch cần thiết với Taliban và mạng lưới Haqqani - hai lực lượng vốn bị áp đặt trừng phạt, với điều kiện các giao dịch này là cần thiết cho hoạt động hỗ trợ nhân đạo.

1/3 dân số Afghanistan đối mặt nạn đói ngay trong mùa Đông này

Giấy phép thứ hai cho phép một số giao dịch nhất định, liên quan tới hoạt động xuất khẩu và tái xuất khẩu thực phẩm, thuốc men và thiết bị y tế. Mặc dù vậy, Washington sẽ tiếp tục duy trì và tăng cường các biện pháp trừng phạt đối với Taliban và mạng lưới Haqqani và các thực thể bị trừng phạt khác.

Theo Al-Jazeera, khi Kabul rơi vào tay Taliban, người ta nhớ lại câu nói của cựu Ngoại trưởng Henry Kissinger: 'làm kẻ thù của Mỹ có thể sẽ nguy hiểm, nhưng làm bạn với Mỹ thì còn là một thảm họa chết người'.

Quốc gia giàu có nhất với lực lượng quân đội mạnh nhất thế giới đã chi 2.000 tỷ USD, triển khai tới 775.000 quân nhân kể từ khi tiến vào Afghanistan năm 2001, đồng thời còn huấn luyện, trang bị và xây dựng quốc gia Afghanistan trong suốt 2 thập kỷ.

Khi Mỹ quyết định rút quân, đồng minh của họ ở Afghanistan đã đầu hàng chỉ trong vòng một tuần. Theo giới phân tích, mặc dù đã rút quân khỏi Afghanistan, song Mỹ vẫn cần để mắt tới 'chiến trường' cũ. Đối với Mỹ và các đồng minh phương Tây, một trong những mục tiêu quan trọng nhất là ngăn chặn ảnh hưởng của Nga và Trung Quốc ở Afghanistan.

Washington muốn làm chậm lại sự trỗi dậy của Trung Quốc và ngăn cản Nga khôi phục ảnh hưởng đã mất ở Trung Á. Mỹ coi các hoạt động của Nga và Trung Quốc ở khu vực Nam và Trung Á là mối đe dọa lớn đối với an ninh quốc gia của mình. Khi sự cạnh tranh giữa các cường quốc ngày càng gia tăng, vai trò của Afghanistan sẽ ngày càng tăng.

Theo Thái Minh/Đất Việt Link Gốc:           Copy Link
http://baodatviet.vn/the-gioi/quan-he-quoc-te/taliban-luc-duc-my-bat-ngo-hanh-dong-nhan-van-3439560/

Tags: Mỹ  |  Nga  |  Trung Quốc  |  Afghanistan  |  Taliban